Didactische werkvormen

Effectieve gezondeidseducatie vereist een structurele didactische aanpak. Dit verschilt niet van de aanpak voor andere leergebieden of vakken.

Een leergebied-/vakoverschrijdende aanpak en een aantal didactische werkvormen zijn zeer geschikt voor de multidiscipinaire gezondheidsthema's.

Didactische tips

Gezondheidseducatie wordt ingevuld door een samenhangend educatief programma uit te werken. Geïsoleerde activiteiten hebben geen duurzame leereffecten.

Voorbeeld:

  • Het leereffect van de organisatie van een gezond ontbijt op school wordt bepaald door de mate waarin deze actie onderdeel is van een breder programma over voeding en ontbijten. Versta: ingebouwd binnen een breder programma kan een gezond ontbijt een sterk motiverende activiteit zijn.
  • De voordracht van de verpleegkundige over handhygiëne zal slechts een klein en kortstondig effect hebben bij de leerlingen. Het wordt anders wanneer deze voordracht een activiteit is in een breder project rond (hand)hygiëne. In dit project is het belangrijk dat leraren de gezondheidsboodschappen over handhygiëne geregeld (in de les) herhalen, leerlingen actief gestimuleerd worden om bv. na toiletbezoek hun handen te wassen en leraren zelf het goede voorbeeld geven.

Gezondheidseducatie is sterk verbonden met dagelijks gedrag en gewoontes. Daarom is het gebruik van ervaringsgerichte werkvormen (zoals: leren door doen, actiegericht leren en experimenteel leren) zeer effectief in gezondheidseducatie.

  • Ervaringsgerichte werkvormen kunnen leerlingen bewust maken van hun eigen gedrag.
  • Leren door doen (learning-by-doing) kan leerlingen simuleren tot dagelijkse gewoontes.

Voorbeeld:

  • Leerlingen bereiden en eten geregeld samen fruit in de klas. Dit kan gepaard gaan met een klasgesprek over voeding of een reflectie over de mogelijkheden om zelf fruit te bereiden.

Gezondheidsthema's zijn multidisciplinair. Ze bieden veel mogelijkheden om leergebied-/vakoverschrijdend te werken. In praktijk komt gezondheidseducatie in verschillende vormen voor.

  • Gezondheidsthema's worden behandeld binnen leergebieden/vakken zoals lichamelijke opvoeding, wereldoriëntatie, wetenschappen, huishoudkunde en biologie.
  • In verschillende leergebieden/vakken wordt in een periode aandacht besteed aan een specifiek gezondheidsthema.
  • Gezondheidsthema's worden aangebracht via een themadag of -week.
  • Klasoverstijgende acties en schoolprojecten over een gezondheidsthema, bv.: actie rookvrije klassen, wedstrijd Tutti Frutti, ...

Voor deze leergebied-/vakoverschrijdende aanpak is een goede afstemming in het schoolteam noodzakelijk

Projectonderwijs laat leerlingen ervaringsgericht werken. Het stimuleert het trainen van relevante sleutelcompetenties, onder andere: sociale vaardigheden, oplossingsgericht denken en planningsvaardigheden.

Projectonderwijs is een zeer geschikte werkvorm voor gezondheidseducatie. En ook omgekeerd: de multidisciplinaire gezondheidsthema's zijn zeer geschikt om in de werkvorm projectonderwijs te gebruiken.

Voor gezondheidsthema's wordt in klassen en scholen vaak beroep gedaan op externe sprekers. Het gaat hierbij zowel over experten (bv. een tabakoloog, een diëtist, een arts over tabakspreventie) als over ervaringsdeskundigen (bv. een verkeersslachtoffer, een ex-verslaafde).

Dit kan een effectieve werkvorm voor gezondheidseducatie zijn, mits wordt rekening gehouden met enkele voorwaarden.

  • Het is belangrijk dat de school of de leraar steeds de controle behoudt over de (gezondheids)boodschappen die externe sprekers brengen. Deze inhouden dienen in overeenstemming te zijn met de waarden en leerinhouden die de school meegeeft. Een gesprek vooraf met de spreker is aangewezen. Aanwezigheid van leraren tijdens de activiteit of lezing is nodig.
  • Vooral bij het gebruik van getuigenissen is het meestal noodzakelijk dat de betrokken leraren deze getuigenis inbedden in een bredere context. Dit kan gebeuren via een klasgesprek vooraf en reflectie achteraf. Meer lezen.

Afschrikking of sterker, schokeffecten nastreven is een werkvorm die wel eens gehanteerd wordt in de gezondheidseducatie.

  • Afschrikking is een vorm van negatieve gezondheidsboodschappen en zal niet motiverend werken. Integendeel, het zal vaak weerstanden oproepen en soms niet-gewenst gedrag uitlokken. 
  • Een specifieke vorm van afschrikking is het nastreven van schokeffecten door het geven van angstaanjagende info. Deze werkvorm dient bijna steeds ontraden te worden, zeker in onderwijs. Er is de kortstondigheid van het leereffect en de snelle gewenning die alsmaar meer 'schok'-effect vraagt. Maar het is vooral de onvoorspelbaarheid van het schokeffect die tot voorzichtigheid aanmaant. Meer lezen

Voorbeeld:

  • Een lezing over verkeersongevallen met aandacht voor gruwelijke details en beeldmateriaal zal sommige leerlingen kwetsen. Andere leerlingen kunnen zich net uitgedaagd voelen om dergelijk roekeloos gedrag te stellen.
Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie vzw

G. Schildknechtstraat 9
1020 Brussel
Tel. 02 422 49 49
Fax. 02 422 49 59
www.vigez.be